Voorwoord
De publicatietraditie van monografische werkstukken die gewijd zijn aan een meer of minder belangrijke stad is zeer lang in Roemenië. Dat gebeurde vóór de Eerste Wereld Oorlog zelfs. De publicaties waren meestal door leraren of priesters geschreven, die zeer bescheiden documentaire middelen ter beschikking hadden. Zij bewaren toch de waardevolle getuigenissen, die verzameld zijn uit de mondelinge traditie, die anders niet bij ons terecht had kunnen komen. De communistische periode heeft grondig de inhoud van dergelijke werkstukken gewijzigd, de historische gegevens waren vaak vervormd door de ideologische sjablonen of zelfs door de auteurs gecensureerd, zodat de gebeurtenissen in het interbellum, met name die van politieke aard of die te maken hadden met de kerk, bijna afwezig waren. Het accent werd op de economische en culturele realisaties van het nieuwe regime gelegd.
Na 1989, heeft het publiceren van de monografieën van de plaatsen een onvervalste wedergeboorte gekend, onder de omstandigheden waar de afdrukmogelijkheden gediversifieerd waren. De financiële factor was meestal de enige “censor” van zulke ondernemingen. De meest belangrijkste noviteit was echter de verfraaiing van de inhoud met veel beelden, enkele zeer zeldzaam, met een echte historische waarde, andere banaal, de mentaliteit van een recentelijk afgesloten tijdvak of zelfs de trotsheid van enkele locale dictatoren weerspiegelend.
“Teiuşul de odinioară” (Teiuş van weleer -noot van de vertaler) is geen monografie in de klassieke zin van het woord, zelfs niet als enkele tientallen pagina’s in het begin van de tekst de geografische, economische en historische herkenningspunten bieden die nodig zijn voor het schetsen van het portret van deze plaats in het hart van Transsylvanië . Het werkstuk is eerder een beeldende authentieke kroniek, die de ontwikkeling van de plaats afbeeldt, maar ook momenten uit het leven van haar inwoners, gedurende meer dan een eeuw. Van de oude ansichtkaarten van voor de eerste wereld oorlog met een echte documentaire waarde, tot de familiefoto’s, die de aspecten van een normaal leven bevatten, maar met interessante elementen uit die tijd (klederdracht, bezigheden, huwelijksceremoniën of begrafenissen), herenigt de heer Bota in zijn pagina’s van zijn album een zeer gevarieerde collectie van beelden, die interessant zijn niet alleen voor de inwoners van Teiuş, maar ook voor iedereen die een kijkje in de geschiedenis van een Transsylvaanse marktplaats wil nemen vanaf het einde van de 19e eeuw en tot de dag van vandaag. Uiteraard, was de selectie van de beelden was niet de meest gelukkige, uiteraard ontbreken bepaalde facetten van het verleden in het werkstuk, grotendeels buiten de schuld van de wil van de auteur, die zich ontzettend ingespannen heeft om nieuwe getuigenissen te verzamelen totdat het album afgedrukt was, maar deze aspecten zijn van minder belang vergeleken met het uiteindelijke resultaat. Het vertalen van tekst en uitleg in meerdere vreemde talen, draagt tot het uitbreiden van het gebied waarin het boek bekend wordt, zodat Teiuş een open boek wordt voor iedere Europese burger die in deze eeuwenoude plaats geïnteresseerd is.
Ik kan niet meer dan de auteur feliciteren voor zijn onvermoeide inzet als verzamelaar, die hier niet zal stoppen, denkt ik, alsook degenen die hem in deze gesteund en begrepen hebben.
Alba Iulia, 19 juni 2009
conf. univ. dr. Horia CIUGUDEAN